Cruceiro – tam gdzie niebo łączy się z ziemią

Castelao, wielki galisyjski pisarz, powiedział: „Tam gdzie stoi cruceiro zawsze był jakiś grzech i każdy cruceiro jest modlitwą z kamienia, która sprowadziła przebaczenie z nieba na ziemię.” Cruceiro to symbol ludowej religijności i tożsamości galisyjskiego krajobrazu. Już od czasów średniowiecznych zrastał się z krajobrazem i porządkował go, symbolicznie zdobywając dane miejsce dla wiary chrześcijańskiej. Dokładnie w ten sam sposób megalityczne budowle naznaczały przestrzeń wokół człowieka, zgodnie z jego ówczesnymi wierzeniami. W Galisji cruceiro stawiany był nierzadko tam gdzie wcześniej silne były kulty pogańskie, na rozdrożach, w pobliżu kościołów i cmentarzy, zawsze w miejscach publicznych – wszędzie tam gdzie, idąc za myślą Castelao, pragnięto wyrazić skruchę za popełniony grzech. Trochę tych grzechów musiało się nazbierać zważywszy na fakt, iż w Galisji jest około 12 tys. cruceiros. 

Cruceiro_Troña
(liveratum / CC BY-SA 2.0)

Cruceiros dzielą się na:

  • proste krzyże bez elementów dekoracyjnych;
  • właściwe cruceiros, czyli krzyże umieszczone na szczycie kolumny spoczywającej na kamieniu lub postumencie, udekorowane jedną lub kilkoma rzeźbami przedstawiającymi ukrzyżowanego Chrystusa, a często również narzędzia związane z męką, Matkę Boską, aniołów, Ducha Świętego, diabła, świętych, Adama i Ewę, śmierć, figury o tematyce niezwiązanej z religią;
  • kapliczki z figurką Matki Boskiej, zwieńczone krzyżem charakterystycznym dla cruceiros.
Noal,_Loreto_01-05
Kapliczka w Loreto, parafia Noal, gmina Porto do Son (Lameiro / public domain).

Niekiedy krzyże stawiano na budowlach mających jakieś symboliczne znaczenie, np. na rzymskich słupach przydrożnych albo na megalitycznych menhirach (pionowo ustawione głazy nagrobne). Jednak przyjęto uważać, że cruceiro w takiej formie w jakiej znamy go dziś narodził się w XIV albo XV w. ze szczytem rozwoju przypadającym na wiek XVII. Castelao bronił tezy, iż cruceiros pojawiły się w Galisji dzięki św. Wincentemu Ferreriuszowi, który przyniósł tu w XV w. model krzyży przydrożnych. Dominikanin podróżował również po Bretanii co pozwala wyjaśnić podobieństwo między krzyżami galisyjskimi i bretońskimi. Nie bez znaczenia pozostawał na pewno też wpływ Drogi św. Jakuba, pozwalając pielgrzymom z Bretanii eksportować rodzime wzorce do Galisji. Przyjęto uważać, że cruceiros strzegły podróżnych i pielgrzymów przed niebezpieczeństwami.

1280px-Cruceiro_e_igrexa_de_Santo_Estevo_de_Lagartóns,_A_Estrada
Kościół św. Szczepana (Santo Estevo) wraz z krzyżem w miejscowości Lagartóns. (José Antonio Gil Martínez / CC BY 2.0)
800px-Melide_Galiza_2008-02-07_03
Najstarszy zachowany cruceiro w Galisji pochodzi z XIV w. i znajduje się w miejscowości Melide. (L. Miguel Bugallo S. / CC BY-SA 4.0)

Cruceiros stanowią dziedzictwo historyczne, artystyczne, kulturalne i etnograficzne Galisji, choć działania mające na celu ochronę i renowację tych zabytków nie zawsze utrzymane są na zadowalającym poziomie. Wiele cruceiros cieszy się należytą uwagą ze strony konserwatorów zabytków, mieszkańców danej parafii i turystów, ale zdarza się też widzieć cruceiros w bliskim sąsiedztwie kabli elektrycznych, latarni, znaków drogowych, kontenerów na śmieci czy przystanków autobusowych.

Cruceiro_Vilalonga_1-feismo
Vilalonga (Lameiro / public domain)

Pisałam już o tym jak zwyczaje i wierzenia chrześcijańskie oraz pogańskie w Galisji współistniały i mieszały się ze sobą. Wokół cruceiros narastało mnóstwo legend i przesądów związanych ze śmiercią człowieka, zwykle gwałtowną. Szukano w nich ochrony przed złymi siłami świata niematerialnego, przede wszystkim przed Świętą Kompanią, złymi czarownicami i śmiercią. Stawiano je na rynkach aby ochronić miejscową ludność i na placach targowych aby ustrzec bydło przed pomorem. U stóp niektórych cruceiros chowano nieochrzczone dzieci lub praktykowano nieuznane przez kościół rytuały jak chrzest w łonie matki czy inne obrzędy magiczne.

Cruceiro_Briño,_Borneiro,_Cabana_de_Bergantiños
Cruceiro z 1622 r. w pobliżu kaplicy Virtudes e do Carme w parafii Borneiro. To nie przypadek że w tej samej miejscowości znajduje się również castro pokaźnych rozmiarów. (fot. Estevoaei / GFDL).
San Salvador de Bergondo
Kościół San Salvador de Bergondo (Basilio / GFDL-self )
cruceiro do Hío
Cruceiro do Hío (Jose Luis Cernadas Iglesias / CC BY 2.0)
Cruceiro de Maside
Cruceiro w Maside (Alma / GFDL )
Cruceiro_Mourente_con_franciscano
Cruceiro w Mourente z polichromowaną rzeźbą (Lameiro / public domain)
Noia,_Barro,_Eiroa_01-02
Cruceiro w Eiroa (Lameiro / public domain)
Cruceiros_dos_Vilares
Calvario dos Vilares (PepedoCouto / GFDL)
1280px-Pontevedra_13_Praza_da_leña
Praza da leña w mieście Pontevedra (Luis Miguel Bugallo Sánchez / CC BY-SA 3.0)

Obraz główny przedstawia cruceiro w miejsowości Santo André de Teixido (Yann CC BY 2.0).

4 myśli na temat “Cruceiro – tam gdzie niebo łączy się z ziemią

Dodaj własny

  1. Tak, kapliczki i może jeszcze bardziej krzyże przydrożne, miały chyba podobną funkcję. Choć cruceiro ma oczywiście swoją odrębną specyfikę.

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

Wspierane przez WordPress.com. Autor motywu: Anders Noren.

Up ↑

%d blogerów lubi to: